حلقه کتاب درمانی

کتاب درمانی چیست؟

اصطلاح"کتاب درمانی" یا "بیبلیوتراپی" از دو واژه ی "بیبلیوس" به معنای کتاب و "تراپیا" به معنای درمان گرفته شده است.

این شیوه یکی از روش های درمانی است که از دیرباز مورد استفاده قرار می گرفته و تعریف های گوناگونی از آن ارائه شده است:

- کتاب درمانی "روان درمانی با استفاده از فن کتاب خواندن یا آموزش از طریق تحلیل روانشناختی یک کتاب  است."

-  یا اینکه کتاب درمانی " بازپروری و توانمند سازی و ایجاد تغییر از راه مطالعه و خواندن است."

اما ساده ترین تعریف کتاب درمانی، "بهره گرفتن از کتاب به منظور خود ‌شناسی یا ایجاد دگرگونی است."

در واقع کتاب درمانی یعنی استفاده از مواد خواندنی برگزیده در راهنمایی و حل مشکلات شخصی به وسیله مطالعه هدفدار.

در این شیوه غیر از کتاب های پزشکی و روانشناسی معمولاً از کتاب‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های خواندنی، رمان، داستان و قصه استفاده می‌شود. بنابر این کتاب‌ درمانی فقط منحصر به کتاب نیست. شعر یا هر چیز نوشته شده موثر دیگری که در پس نقد و بررسی آن نکته قابل توجهی برای رشد ظرفیت های درونی افراد نهفته است نیز می‌تواند به‌ عنوان یک ابزار درمانگرانه جهت برگزاری جلسات تلقی شود.

در این روش که به عنوان یکی از ثابت شده ترین شیوه های درمان حمایتی و مکمل بارها مورد پژوهش قرار گرفته شده و اثر بخشی آن در حوزه های گوناگون رواندرمانی و  روانشناسی به اثبات رسیده است،کتاب و  متون خواندنی مرتبط با شرایط فرد یا گروه كه از سوی مشاور یا روانشناس به صورت هدفمند گزینش و پیشنهاد می گردد، در اختیار افراد قرار می‌گیرد، تا تاثیر درمانی و شفابخش داشته باشد.

تاریخچه مختصر کتاب درمانی

درباره ی تاریخچه ی کتاب درمانی می توان به جمله ی مشهوری از هرینگ اشاره کرد که گفته است: "پیشینه ی کتاب درمانی به اندازه ی پیشینه ی خود کتاب یا بهتر است بگوییم به « قدمت خواندن است.»" (هرینگ، ١٩٨٧به نقل از تبریزی و تبریزی ١٣٨٨: ٢١)

 از سوی دیگر، برخی "پیشینه ی کتاب درمانی را به دوران باستان می رسانند. در آن زمان، کتابخانه را به نام «درمانگاه روح» می شناختند. در کتابخانه ی اسکندریه، به آن تالار مطالعه «روان» می گفتند. در قرن ١٨ و١٩ میلادی،  روش کتاب درمانی به شکل گسترده ای در اروپا و امریکا به کار گرفته شد." (بلوچ زراعتکار،١٣٨٣به نقل از مهری و ناصری، ١٣٩٠)" با نگاهی به متون و منابع مختلف در می بابیم که کتاب درمانی شیوه ای نو و منحصر به دوران معاصر نیست و ریشه های آن به پیشینه ی حضور کتاب در زندگی انسان باز می گردد.

امروزه کارشناسان، این روش درمانی را در حوزه های مختلف گسترش داده اند و می کوشند تا از این شیوه که به نظر می رسد کم و بیش فراموش شده است، برای درمان بسیاری از اختلالات روانی و جسمی در کودکان و بزرگسالان بهره ببرند.

کاربردها و تاثیرات کتاب درمانی

به نظر می رسد ما بعد از مطالعه ی هر کتابی تا مدت ها تحت تاثیر محتواو فضای آن قرار داریم. کتاب های خوب و مناسب، تاثیرات ژرفی برروح و جان افراد به جای می گذارند. انسان با سرکوب احساسات خود و انکار آن ها، سبب آزار خود و ایجاد مشکل برای دیگران می شود و مطالعه و نقد، این فرصت را برای او فراهم می آورد تا هیجان های خود را تخلیه کند.

همچنین اضطراب افراد  با مطالعه ی کتاب و همذات پنداری با شخصیت اصلی داستان کاهش پیدا می کند و سرانجام به احساس امنیت و آرامش دست می یابد. این روش درمان، تخیل را فعال می کند و در عین حال به او کمک می کند که راه های جدید چیره شدن بر مشکلات را پیدا کرده و نتیجتا برگزیند..

تفکر مثبت نیز، در حالی که انسان لحظاتی شاد و لذت بخش را تجربه می کند و سرگرم می شود، در او شکل می گیرد و روش های برنامه ریزی را  می آموزد که می تواند این شیوه را بعدها در مسیر زندگی خود نیز به کار بندد. کتاب درمانی بی خطر، ارزان و دل پذیر است و میزان و موارد استفاده ی آن در اختیار خود ماست.

برخی از مواردی که بر اساس پژوهش های انجام شده، کتاب درمانی را شیوه ای موثر برای آغار تغییرات عمیق دانسته اند،عبارتست از:

-  تشخیص و ارزش گذاری احساس ها

- توانایی آغاز و پیگیری یک گفت و گو

- رشد قدرت اندیشه ، خودآگاهی و سواد رسانه

- کشف مهارت های سازگار شدن با شرایط (حل مساله و تاب آوری)

- تصمیم گیری برای آغاز کنش ها و واکنش های سازنده

- درمان افسردگی و شکست های عاطفی از طریق ایجاد بینش جدید در افراد

- غلبه بر اضطراب جدایی

- افزایش مهارت های خود کنترلی و خود مدیریتی

و....

نمونه های پژوهشی با موضوع کتاب درمانی

در اینجا تنها به ذکر چند نمونه در خصوص تاثیر رویکرد کتاب درمانی بر روی بزرگسالان به طور خلاصه اشاره می شود:

1- خواندن کتاب می‌تواند به عنوان یک فاکتور مهم در فرایند توانبخشی انسانهایی که در مرخصی استعلاجی و طی دوره از کار افتادگی به سر می‌برند، کاربرد داشته باشد.

2- مطالعه بین‌رشته‌ای دانشمندان دانشگاه گوتنبرگ در خصوص تجارب زنان بیمار نشان می‌دهد خواندن حتی رمان، سلامتی آن‌ها را ارتقا می‌دهد. لنا مارتنسو و سیسیلیا پترسون در مصاحبه با  زنان کارمند که به مدت 4 تا 36 ماه در فهرست کارکنان بیمار قرار داشتند، تجارب رمان‌خوانی آن‌ها را در طول مرخصی استعلاجی‌شان بررسی کردند. به گفته مارتنسون، خواندن رمان فعالیتی معنی‌دار است که این زنان خود ابداع کردند و چنین عملی توانایی آن‌ها را در انجام فعالیت‌های روزانه ارتقا داد..

نتایج این پژوهش نشان می‌دهد مطالعه با واقعیت ملموس و بیرونی و همچنین واقعیت درونی و تجارب ذهنگرایانه انسان‌ها مرتبط است.

در سطح عینی و ملموس، مطالعه به زنان مزبور در بازیابی توانایی و ساختار روزانه‌شان کمک کرد و همچنین تصویر و درک مطلوبی از خود را با ارائه تجربه ذهنی و همچنین فضایی خصوصی برای بهبودی آن‌ها در اختیارشان گذاشت. تمامی زنان مورد بررسی در این تحقیق، همواره به مطالعه علاقه داشتند، با این حال، بسیاری از آن‌ها نشان دادند زمانی که نخستین بار در فهرست بیماران قرار گرفتند، مطالعه خود را کاهش داده یا هیچ انرژی برای این فعالیت نداشتند. زمانی که این افراد فرایند مطالعه را دوباره آغاز کردند، بسیاری از آن‌ها رمان‌های عوام‌پسند و کتاب‌هایی را برگزیدند که موقعیتشان را برایشان تداعی می‌کرد.

با بهترشدن تدریجی، سوژه‌های مزبور به طور فزاینده‌ای به نوع ادبیاتی که در گذشته خوانده بودند، روی آوردند. این زنان بسیاری از رویکردهای مختلف مورد استفاده‌شان را هنگام بیماری برای مطالعه توصیف کردند. تعدادی از آن‌ها داستان‌هایی را ترجیح می‌دادند که موقعیتشان را منعکس می‌کرد و آن‌ها به شدت با متون مزبور همذات‌پنداری می‌کردند. دیگران نیز برای لذت زیبایی‌شناختی یا فرار از بیماری‌شان در لحظه مطالعه می‌کردند.

زنان موردبررسی با تمامی شیوه‌های مختلف و در اوقات متعدد طی زمان مرخصی استعلاجی‌شان مطالعه می‌کردند و دریافتند که این عمل به سرعت در توانبخشی آن‌ها مفید بود.نتایج این پژوهش حاکی از آن است مطالعه دارای چندین بعد بوده و با مهارت‌های ذهنی و فیزیکی، ارتباط و اعتماد به ‌نفس افزایش‌یافته زنان مرتبط بود

3- اثربخشی کتاب‌درمانی و رفتاردرمانی شناختی بر افسردگی دانشجویان کارشناسی با شکست عاطفی:

این پژوهش به روش نیمه‌آزمایشی همراه با پیش‌آزمون و پس‌آزمون و گروه کنترل انجام گرفته است. جامعۀ آماری شامل تمامی دانشجویانی است که به مرکز مشاورۀ دانشگاه خوارزمی مراجعه کردند و با استفاده از روش نمونه‌گیری در دسترس، 20 نفر از دانشجویان مقطع کارشناسی که دچار شکست عاطفی شده بودند، به‌عنوان نمونه بررسی شدند. 
 نتایج این پژوهش نشان داد که هم روش کتاب‌درمانی و هم رفتار‌درمانی شناختی در کاهش افسردگی دانشجویان گرفتار شکست عاطفی مؤثرند و کتاب درمانی مانند رفتاردرمانی توانسته است موثر واقع شود.

4- تاثیر کتاب‌درمانی برمیزان توانایی های خودمدیریتی سالمندان:

یافته های پژوهش حاضر، ضمن حمایت از فرضیه تحقیق نشان داد که کتاب درمانی، موجب بهبود شاخص های توانایی های خودمدیریتی می شود که این امر بدان معنی است که این مداخله، می تواند سبب بهبود محسوس و معنادار توانایی های خودمدیریتی سالمندان و در نتیجه بهبود کیفیت زندگی آنها شود. لذا انجام مداخلات غیرتهاجمی نظیر کتاب درمانی و سایر درمانهای شناختی-رفتاری، توسط پرستاران می تواند ضمن بهبود توانایی های خودمدیریتی سالمندان، زمینه را جهت ارتقاء کیفیت زندگی و حضور فعال تر آنها در جامعه فراهم کند، ضمنا این مطالعه یک حوزه جدید جهت پژوهش ها و خدمات پرستاری معرفی کرده است.

5-  پایگاه اطلاع رسانی شبکه خبر: کتاب درمانی  به ویژه برای بیمارانی که قصد تسکین و مدیریت اضطراب، درمان هراس ها یا  پشت سر گذاشتن دوره های افسردگی را دارند موثر واقع می شود. این امر حتی درباره کودکان نیز صادق است. برای نمونه اگر کودک خردسالی از تنهایی یا تاریکی بترسد، فرد بزرگسال می تواند کتاب پژوهش شده «خرس كوچولو، خوابت نمی برد؟» اثر مارتین ودل را که بر ترس خرس كوچولو از تاریكی متمركز می‌شود، برگزیند.


6- چارلی کانگی، روانکار کلینیک بلمون در ژنو :

 کتاب ها و حتی داستان ها به افراد کمک می کنند خود را بهتر بشناسند، مشکل خود را شناسایی کنند، کمتر احساس تنهایی کنند، به خود بگویند برای مشکلشان راه حل هایی وجود دارد و یا آنها را به پرسش از خود وادار می کند.

مکانیزم های ایجاد تغییر در شیوه کتاب درمانی

خواندن کتاب ا از دیرباز به خودی خود باعث پیشرفت ذهنی، آرامش وافزایش تجربه بوده است. اما یکی از پرسش هایی که درباره متد کتاب درمانی مطرح می باشد این است که این شیوه چگونه باعث بهبود و ایجاد تغییرات مثبت در افراد می شود؟

تقریبا همه ما چنین تجربه ای را داشته ایم که پس از مطالعه یک کتاب و حتی یک رمان ارزشمند، جهان بینی تازه ای در ما نسبت به موضوعات و مطالب مطرح شده در آن کتاب ایجاد شده است که ناشی از درگیری ذهنی ناخودآگاه ما برای تحلیل و قضاوت نظرات نویسنده و ارزیابی و ارزش گذاری محتوای آن کتاب است. در واقع هر کتاب ارزشمند ضمن آنکه ما را با اتمسفر تازه خود همراه می سازد، تفکر انتقادی ما را نیز به چالش کشیده و با همذات پنداری در برابر موقعیت ها و شخصیت هایی که می آفریند ، ما را به سطح بالاتری از زوایای عمیق و دیگر یک رویداد یا دیدگاه سوق می دهد.چرا که  این موضوعات می تواند تا اندازه زیادی مشابه و ما به ازای روابط و اتفاقات شخصی زندگی خود ما باشد.

اندیشه کتاب درمانی نیز از آن جا بر می خیزد که انسان به تعیین هویت با دیگران از راه ادبیات و هنر علاقمند است و از طریق

ایجاد تعامل بین ذهن خواننده و کلمات و ادبیات، فرایند شناختی و بینش تازه ای در دنیای ذهنی و روانی افراد ایجاد می کند و در جریان نوعی تداعی آزاد با امکان ایجاد تلقین مثبت ( پیام کتاب) قرار می گیرد.

جلسات کتاب درمانی برای بزرگسالان

در جلسات کتاب درمانی به مدد همراه نمودن دانش روانشناسی با کتاب خوانی (انتخاب هدفمند، خوانش وتحلیل)، از آن به عنوان وسیله ای برای تدریس مباحث روانشناختی و ایجاد تغییر در افکار و عملکرد شناختی شرکت کنندگان استفاده می شود. از این رو امروزه از کتاب درمانی و قصه درمانی به عنوان شیوه ای غیرمستقیم در تغییر سبک زندگی افراد و درمانهای حمایتی به صورت فردی ( پس از برگزاری جلسات مشاوره) و گروهی ( کارگاه کتاب درمانی) استفاده می شود.

کتاب ها یا متونی که در این شیوه بر گزیده می شوند ممکن است یک رمان کوتاه،خلاصه یک کتاب، یک مجموعه شعر یا حتی چند خط از یک متن عمیق و قابل تامل باشد و لزوما محدود به قالب از پیش تعیین شده ای نیست. آنچه یک محتوا را برای برگزیده شده در جلسات کتاب درمانی شاخص و متمایز می کند ظرفیت های بالقوه و قوت اندیشه هایی است که برای بیداری و آگاهی در بر دارد.

شیوه کار موج مثبت در جلسات کتاب درمانی

به طور کلی آنچه در یک جلسه کتاب درمانی روی می دهد شامل انتخاب، خوانش و تحلیل روانشناسی کتابهایی است که به موضوعات مرتبط با روانشناسی نظیر اعتماد به نفس، موفقیت، عشق، خودشناسی و ... نیز می پردازد و با حضور یک کارشناس روانشناسی اداره و برگزار می شود. معمولا در ابتدای هر جلسه خلاصه تصویری از کتاب مورد نظر به نمایش عمومی درآمده و جهت آگاهی کلیه شرکت کنندگان (حتی آنهایی که کتاب موضوع بحث را مطالعه نکرده اند) به طور خلاصه روایت می شود..

در ادامه جلسه نیز مهمترین نکات ارائه شده در هر کتاب پس از تدریس و توضیح برای شرکت کنندگان به بحث گروهی گذاشته شده و نهایتا توسط کارشناسان و مدرسان حاضر در هر جلسه جمع بندی می شود که ممکن است برای هر کتاب بسته به ارزش محتوایی و پیش بینی و بودجه بندی انجام شده، بین یک تا چهار جلسه به طول بیانجامد.

بر این اساس مواردی که در جلسات کتاب درمانی با توجه به ظرفیت هر جلسه و موضوع مورد بحث می تواند ارائه و اجرا شود عبارتست از :

- گزینش مواد و کتاب های مناسب

- خوانش یا بازخوانی مختصر کتاب مورد بحث

- گفتگوی عمیق تر درباره کتاب، داستان، شعر یا متن برگزیده

- تحلیل و بررسی روانشنناختی کتاب

- پرسش و پاسخ و تبادل نظر درباره آموزه های کتاب و جلسات

- جمع بندی، پس خوانی گزینش شده و برنامه ریزی برای انجام فعالیت های پس از هر جاسه

البته توصیه می کنیم که حتما پیش از روز شرکت در برنامه، کتاب معرفی شده را مطالعه نمایید!

کتاب درمانی برای کودک و نوجوان

 ادبيات مي تواند کودکان را در درک عواطف خود، همذات پنداري با شخصيت هايي که احساس هاي مشابه را تجربه مي کنند و نيز کسب بينشي نوين نسبت به چگونگي برخورد ديگران با همان مشکلات، ياري رساند. کتاب مي تواند نقشي همچون آينه را براي کودکان بازي کند به اين معنا که بازتاب دهنده ويژگي هاي ظاهري، روابط، احساس ها، انديشه هاي آنها در پيرامونشان باشد. همچنين کتاب مي تواند چون پنجره اي رو به جهان باشد که کودکان را به نگاه فراتري از خود و پيرامونشان دعوت کند تا با شخصيت ها و شرايط پيوند برقرار نمايند.

ادبيات به چهار شيوه در رشد عاطفي کودکان سهيم مي شود:

1- ادبيات به کودکان ثابت مي کند که در بسياري از احساس ها مانند ديگران هستند و اين که بروز اين احساس ها و عواطف در آنها امري عادي و طبيعي است.

2- ادبيات، هرگونه احساس را از نقطه نظرهاي گوناگون به بررسي مي گيرد و تصويري کامل از آن بدست مي دهد و بر پايه اصولي، آن احساس ويژه را شناسايي مي کند.

3- کنش هاي شخصيت هاي گوناگون نقطه نظرهايي را براي شيوه هاي برخورد با عواطفي ويژه ارائه مي دهد.

4- ادبيات به روشني نشان مي دهد که هر فرد عواطف گوناگوني را تجربه مي کند و ديگر اين که اين عواطف گاهي در تضاد و کشمکش با يکديگر قرار مي گيرند.

چگونگی فرايند کتاب درماني برای کودکان

کودکان هنگام کتاب درماني سه فرايند را تجربه مي کنند: فرايند همانند سازي، فرايند پالايش رواني و فرايند بينش درون.

از آنجه که کودکان و نوجوانان در بيشتر موارد خود را به جاي شخصيت هاي کتاب يا قهرمان هاي اصلي داستان مي گذارند، چنانچه در پروژه هاي کتاب درماني، کتاب هاي مناسبي گزينش شوند. همانندسازي به آنها کمک مي کند تا مشکلات خود را شناسايي کنند و هنگامي که در مي يابند در رويارويي با اينگونه مشکلات تنها نيستند، احساس آرامش و امنيت مي کنند و از تنهايي و تشويش آنها کاسته مي شود. زماني که اين همانندسازي صورت گرفت فرايند پالايش رواني نيز انجام مي شود. کودک و نوجوان از جنبه احساسي درگير داستان مي شود و مي تواند احساسات خود را در شرايطي امن بروز دهد. با همانندسازي و پالايش رواني، کودک و نوجوان براي تجزيه و تحليل مشکلات خود توانمندتر مي شود. اينگونه تحليل ها سبب افزايش آگاهي و درک عميق تر آنها از خود و ارتباط با ديگران مي شود. اين خودآگاهي کودک و نوحوان را قادر مي سازد تا دريافت هاي خود را از رخدادها دگرگون کند و رفتارهايش را بهبود بخشد.

مراحل و گام هاي کتاب درماني برای کودکان:

- شناسايي نيازهاي کودکان و نوجوانان مورد هدف

- گزينش موارد مناسب

- طرح داستان بايد واقع گرا باشد و خلاقيت کودکان را در حل مشکلات برانگيزاند

طراحي فعاليتهاي پس از کتاب خواني:

- گفت و گو درباره داستان يا کتاب

- نوشتن درباره کتاب يا داستان، نقاشي و اجراي نمايش

- برانگيختن کودکان براي فعاليت هاي بيشتر (پرسش هاي بيشتر درباره موضوع کتاب يا داستان)

- اختصاص زمان استراحتي به کودکان، دادن فرصتي براي واکنش آنها به داستان   

- معرفي فعاليتهاي بيشتر (نظیر پرسش های بیشتر درباره موضوع کتاب یا داستان)

- بازگويي دوباره داستان

- گفتگوي عميق تر درباره داستان  (برای نمونه می توان  درباره کارهای درست و غلط شخصیت های اصلی، ضعف و قوت آن ها، درباره اصول اخلاقی و قوانین  بیشتر گفت و گو کرد)

- فعاليت هاي هنري (صحنه هایی از داستان را تصویرگری کنند، با استفاده از کلاژ عکس و روزنامه تصویرهایی از داستان را بازنمایی کنند) 

نوشتن خلاق (برای نمونه داستان را به شکل دیگری بازنویسی کنند، ‌تصمیم های شخصیت های داستان را تجزیه و تحلیل کنند)

نمايش خلاق (نقش بازی کنند، و یا با ساختن عروسک های داستان، آن را به شکل نمایش عروسکی اجرا کنند)

نمونه نشست های پیشین ما

1-نشست کتاب درمانی "چهار میثاق"   

کتاب چهار میثاق

نویسنده : میگل روئیز

مترجم: دل آرا قهرمان


کتاب چهار میثاق یرای هشت سال متوالی، در لیست پرفروش ترین کتاب های نیویورک تایمز قرار گرفته است .
" چهار میثاق" نوشته ی دون میگوئل روئیز از سرخپوستان آمریکای مرکزی است. وی اندیشه های خود را در قالب چهار میثاق نوشت  و بر این باور است که انسان هرگز نباید شکست های زندگی اش را مورد قضاوت قرار دهد. دون میگوئل روئیز پس از نوشتن این کتاب موفق به دریافت نشان نیروی هوایی ایالت متحده شد که چهار میثاق روی آن حک شده بود. و هم چنین او به عنوان چهره ی ماندگار کشور مکزیک معرفی شده است.
او می گوید عمل به این چهار میثاق تغییرات شگفت انگیزی را موجب می شود.

این چهار میثاق عبارتند از:
1. با کلام خود گناه نکنید.
2. هیچ چیز را به خود نگیرید.
3. تصورات باطل نکنید.
4. همیشه بیشترین تلاشتان را بکنید.

دانلود کتاب چهارمیثاق:
1-متن کتاب را می توانید از لینک زیر دانلود کنید:

دانلود متن کتاب


2-همچنین فایل صوتی این کتاب را نیز می توانید از لینک زیر دانلود کرده و گوش کنید.

دانلود فایل صوتی

- نقد و بررسی : جناب آقای مهدی مسلمی فر
- کارشناس ارشد روانشناسی
- سکس تراپیست و مشاور ازدواج و زناشویی
- هیپنوتیزم درمانگرشناختی
- مدرس دوره های شخصیت شناسی و مهارت های ارتباطی
- خوانش و اجرا: الهام دهقی
- محل برگزاری: سالن اجتماعات سرای محله سهروردی



2- جلسه نقد و بررسی روانشناختی کتاب "جاناتان مرغ دریایی"

کتاب جاناتان مرغ دریایی

نویسنده: ریچارد باخ

مترجم: فاطمه محمدی

ریچارد باخ، جاناتان را در سال 1970 نوشت. داستان مرغ دریایی ای که نمی خواهد مثل بقیه مرغان دریایی زندگی کند، می خواهد تندتر و بالاتر پرواز کند. اما همنوعانش تغییر را دوست ندارند و او را از جمع خود می رانند. اما به راستی، جاناتان تنها مانده است یا مرغانی که او را راندند؟
سرگذشت این مرغ دریایی بلند پرواز، نزدیک چهل سال است که میلیون ها نفر را مسحور خود کرده است!
جاناتان، مرغ دریایی ، کتابی است سرشار از امید، پرواز و رهایی.

داستان چگونه پریدن و چگونه دل کندن. داستان رها کردن و شکستن تمام عادات. یک داستان نمادین که میشود از آن اوج گرفتن را آموخت. اینکه هرگز نباید مایوس شد و دست از تلاش کشید.

نویسنده ی این کتاب، ریچارد باخ، خلبانی است که تا کنون سه کتاب درباره ی پرواز نوشته است و جاناتان مرغ دریایی یکی از زیباترین این سه کتاب است!

لینک دانلود کتاب جاناتان مرغ دریایی :
این کتاب را می توانید از لینک زیر دانلود نموده و فایل صوتی کتاب را جهت استفاده شنیداری تهیه بفرمایید.

دانلود کتاب

- تحلیل و بررسی:  جناب آقای مهدی مسلمی فر
- کارشناس ارشد روانشناسی
- سکس تراپیست و مشاور ازدواج و زناشویی
- هیپنوتیزم درمانگرشناختی
- مدرس برتر دوره های شخصیت شناسی و مهارت های ارتباطی
- خوانش و اجرا: الهام دهقی
- محل برگزاری : فرهنگسرای آفتاب

تقویم اجرایی و برنامه جلسات آینده

معرفی و دانلود کتاب

 

اطلاعات ثبت نام

 
 
 
 
 
 
 
 
 

ثبت سفارش مراکز جهت همکاری

 
 
 
 
 
 
 
 

چندرسانه ای حلقه کتاب درمانی


گالری تصاویر

ویدیو

فایل صوتی

پاورپوینت